فصل پنجم: فرق فصل با غیر فصل (ص25)

آن‌چه که در تعاریف به عنوان فصل ذکر می‌شود، لوازم، علامات و امارات فصل حقیقی است نه خود فصل.

فصول حقیقی مجهول الکنه است. فصل حقیقی نفس برای انسان مثلاً نفس ناطقه است. حتی دراک و محرک بودن هم حقیقت نفس نیست بلکه از لوازم آن است.[1]

علت جای‌گزینی لوازم فصل به جای فصل یا این است که فصول حقیقی را نمی‌شناسند یا می‌شناسند ولی بیان‌ناپذیر است. مبدأ حساسیت، ادراک، تحریک و مانند آن فصل حقیقی انسان یا حیوان است، نه خود این مفاهیم و نه مدلولات این مفاهیم.

(ص26) بحث و تحصیل: جنس و فصل بسائط

1ـ بسائط چنان‌که از نامشان پیداست، بسیط هستند، پس جنس و فصل ندارند.

2ـ بسائط نیز جنس و فصل دارند:

أـ جنس و فصل آن‌ها لوازم آن‌هاست.

ب‌ـ جنس و فصل آن‌ها منتزع از لوازم آن‌هاست؛ لوازم مشترک، منشأ انتزاع جنس و لوازم مختص، منشأ انتزاع فصل است.

ج‌ـ جنس آن‌ها منتزع از لوازم مشکوک الاختصاص آن‌هاست و فصل آن‌ها منتزع از لوازم مختص آن‌هاست.

[1]ـ فصل حقیقی انسان: حیّ متاله و ادقّ از آن عبودیت و الوهیت است.