فصل هفتم: تقابل میان واحد و کثیر (ص121)

کیفیت تقابل میان واحد و کثیر از علوم ربانی است که عقول اهل نظر در آن حیران مانده است و تنها راسخان در علم، این تقابل را می‌شناسند.

تقابل واحد و کثیر، از سنخ تقابل سلب و ایجاب و نیز عدم و ملکه نیست، زیرا این دو میان وجود و عدم است ولی واحد و کثیر هر دو وجودی هستند.

تقابل به تضاد هم نیست، زیرا بین دو ضد غایت خلاف شرط است ولی غایت خلاف میان واحد و کثیر ممکن نیست. علاوه بر این‌که تضاد مشروط به تعاقب بر موضوع واحد عددی است ولی در واحد و کثیر تعاقب بر موضوع واحد عددی معنی ندارد. به‌علاوه، کثرت متقوم به وحدت است، در حالی که تقوم ضدی به ضد دیگر محال است.

تقابل به تضایف هم نیست وگرنه باید ماهیت هر یک از واحد و کثیر در مقایسه با دیگری معقول باشد ولی این‌گونه نیست.

تقابل بین واحد و کثیر، نوع دیگری است که در سخنان مشهور نیامده است.