هدف پيامبران

3ـ مهم‌ترين هدف انبياء (علیهم السلام) و مغز پيام آن‌ها در اين جهان، وصول به علم و معرفت است. نخستين و آخرين پيام آن‌ها اين است كه:

«أن اعبُدوا الله و اجتَنبُوا الطّاغوت».^[4]

عبادت ذات اقدس اله و پرهيز از «غير او»، جز با معرفت امكان‌پذير نيست. تا الله شناخته نشود و از غير متمايز نگردد، پرستش و ستايش او انجام نپذيرد. زيرا پرستش مجهول، ناشدني است؛ چنان‌كه تا طاغوت شناخته نشود، پرهيز از او انجام نشود. چگونه ممكن است از مجهول پرهيز نمود؟

خاتم پيامبران حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) كه خود عصاره و خلاصه‌ی هستي است و پيام او نيز عصاره‌ی همه‌ی پيام‌هاي پيش از خود و شامل همه‌ی حقيقت قابل دسترسي بشر است، در اولين سخن خود كه آخرين آن هم هست، فرمود: «قولوا لا الهَ إلاّ الله تُفلِحوا.»^[5]ـ[6]

اين چه گفتن است كه به رستگاري مي‌انجامد؟ اين چه تندبادي است كه هر خاك و خاشاكي را از هستي مي‌زدايد، تا الله چنان متجّلي شود كه گر كسي باشد، تنها «لا إله إلاّ هو»^[7] گويد؟ اين چه آتشي است كه از اين سنگ و خاك، زر و سيم مي‌سازد و اين چه تندري است، كه عقل را شگفت‌زده، دل را بر مي‌آشوبد، تا آدمي همه را پس زند؟ زيرا كه اوست خداي عالميان؛ گر فهم و معرفت نباشد، آدمي نيست تا الاّ الله گويد و رستگار شود.

همو (صلی الله علیه و آله) فرمود: يا علي! إذا رأيتَ الناسَ يَتَقَرّبون إلي خالقِهِم بِأنواعِ البِرّ، تَقرَّبْ إليه بأنواعِ العَقلِ، تَسبِقْهُم؛^[8]اي علي! آن‌گاه كه مي‌بيني مردم با كارهاي نيك به خدا تقرّب مي‌جويند، تو با خرد‌ورزي به او تقّرب جو، كه از آنان پيشي خواهي گرفت.

آنان‌كه اهل مسابقه‌اند و آنان‌كه در مسابقه، از ديگران پيشي مي‌جويند، اهل عقل و فهم و معرفتند؛ هم اينانند كه تقوي پيشه بل، معدن تقوايند، چنان‌كه همو (كه درود خدا بر او و خاندانش باد) فرمود: لكُلّ شَيءٍ مَعدنٌ و مَعدنُ التّقوي قلوبُ العارفين؛^[9]هر چيزي معدن و سرچشمه‌اي دارد، معدن و سرچشمه‌ی تقوي، دل‌هاي اهل معرفت است. آنان‌كه به خدا ايمان دارند و ايمان آنان همراه با علم و معرفت است، نه تنها اهل تقوايند و به غير او بي‌اعتنايند، بل هدفي جز تقرّب به او ندارند. آخرين آرزوي آنان خداست و حال و قال آن‌ها «يا غاية آمال العارفين»^[10] است.

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: ألا لاخيرَ في قَرائَةٍ ليسَ فيها تَدبّرٌ؛ ألا لاخيرَ في عبادةٍ ليسَ فيها تفكّر؛^[11]هشدار كه قرائت (قرآن) كه در آن دقت و انديشه نباشد، در آن خيري نيست؛ هشدار! عبادتي كه در آن فهم و تفكر نباشد، خيري ندارد.

اگر هدف از آفرينش، عبادت است، مقصود عبادتي است كه از روي فهم و فكر و معرفت باشد وگر نيك انديشه كنيم، معلوم شود كه هدف از همين عبادت نيز دست‌يابي به معرفت بيشتر است.